plattegrond
	Den Ham in GoogleEarth

De naam slaat op een afgeperkt of omheind stuk land en heeft daarnaast in ruimere zin betekenis van: plaats, dorpsgemeente. In een kerkelijk register van ongeveer 1475 komt "Den Ham" niet voor. Wel "Horham" ("hor" stamt waarschijnlijk van "hore", Oudfries voor slijk). Misschien was Horham de vroegere naam van Den Ham. Vanouds bestond Den Ham uit drie gehuchten: Altenaauw, De Knijp en Biggestaart. Waarom men spreekt van Altenaauw is niet bekend. Een Knijp is een woord voor een kunstmatige vernauwing van een waterloop om de stroming te beperken. De Knijp zal gelegen hebben (in de middeleeuwen) ongeveer naast het tracé van de tegenwoordige bij de Sietse Veldstraweg stromende "Kliefsloot". Biggestaart zal zo genoemd zijn vanwege de vorm ervan. Vandaag de dag zijn de Knijp en Biggestaart in elkaar gegroeid.

Den Ham kan zich beroemen op het bezit van de enige overgebleven borg in de gemeente: de Hamster- of Piloersemaborg. De borg ontstond in de 16e eeuw en werd toen bewoond door telgen van het geslacht de Mepsche. In 1633 werd de borg waarschijnlijk iets ten noorden van het vroegere Piloersema geheel herbouwd. Het grootste deel van wat er toen werd neergezet, staat er nog steeds. In 1699 werd de borg verkocht aan boeren. In 1838 kwam Piloersema in handen van Tonnis Bartels Wieringa, ook wel bekend als "Tun van Beswerd" (hij woonde op Beswerd, een gehucht ten oosten van Den Ham), die tijdens zijn leven een bezit van 7 boerderijen (waaronder deze Hamsterborg) met in totaal 275 bunder land wist te verwerven. In 1998-1999 werd de borg grondig gerenoveerd.
De Hamster- of Piloersemaborg is een uniek monument in de Groninger Ommelanden. Het oude huis heeft door de eeuwen heen altijd zijn voorname karakter behouden. Royaal gesitueerd achter brede grachten rijst de borg op uit het vlakke land achter Den Ham. Met behulp van Europees geld heeft de borg in 1999 een andere bestemming gekregen en is in de borg een aantal karaktervolle gastenkamers ondergebracht voor toeristen. Daarnaast is de borg geschikt gemaakt voor het verzorgen van feesten, partijen, vergaderingen, congressen en seminars. Verder worden in het boerdeijgedeelte oude veerassen gehouden en treft u op het erf een groot assortiment van oude fruitrassen aan. Het voorhuis - een steenhuis - is helemaal in oude stijl gerestaureerd en ingericht. Het geheel is - op afspraak - voor het publiek te bezichtigen. De Hamster- of Piloersemaborg is de enige nog als boerderij in gebruik zijnde borg in de provincie Groningen en daardoor uniek.

Het kerkje van Den Ham - op een nog geheel gave wierde - dateert waarschijnlijk uit de 16e eeuw. In 1729 werd het bijna geheel herbouwd. In 1910 werd de westgevel gewijzigd. Het orgel in de kerk dateert uit 1899. In 1997 onderging het kerkje een ingrijpende restauratie. Het fraai gelegen kerkje is sinds 1978 eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.
Tenslotte nog iets over de "Spanjaardsdijk". Die dijk heeft niets met Spanjaarden uit te staan, maar heeft zijn naam ontvangen van een aan die dijk gelegen huis "Spanje". Vanouds sprak men dan ook van "Spanjediek" in plaats van Spanjaardsdijk.
Den Ham telt circa 270 inwoners.