plattegrond
	Briltil in GoogleEarth

Als een dorpsnaam op "til" eindigt is er vroeger in die plaats een ophaalbrug geweest. Een brug - over het Hoendiep - is er nog steeds. De huidige brug dateert van 1985.

De naam Briltil is kort voor 1600 ontstaan. De naam de Bril is ontleend aan landerijen, gelegen ten noorden van het Niekerkerdiep. De naam Hoendiep is waarschijnlijk ontleend aan het weidegebied "De Hoen", direct buiten de stad Groningen. Ook de Galanden, de Noord- en Zuidhorner Ga werden eertijds De Hoen genoemd. In de jaren 1654-1657 liet de provincie Groningen het Hoendiep graven dat liep van de stad Groningen naar Stroobos (nabij Gerkesklooster in Friesland). Daarbij werd gebruik gemaakt van gedeelten van het omstreeks 1575 door Caspar de Robles voor militaire doeleinden gegraven kanaaltje. In het gedeelte van Groningen naar Stroobos werden vier (schut)sluizen gebouwd - "verlaten" zei men oudtijds - en naast het kanaal werd een trekweg aangelegd die later met puin werd verhard. De verlaten lieten geen grotere schepen toe dan met de afmetingen 14 x 4,40 x 1,30 meter, tjalken of snikken met een laadvermogen van maximaal 20 ton.

In 1828 stonden er aan het Hoendiep tegenover de voormalige melkfabriek (afgebroken in 2002) te Briltil twee molens. De oliemolen stond naast de boerderij van de familie Rosema, nu huisnummer 46, en werd gebruikt voor het persen van olie uit kool- en raapzaad. Deze olie werd zowel voor consumptie als brandstof gebruikt. De molen brandde in 1840 af. Later heeft op dezelfde plek van 1845 tot 1896 (gesloopt) een pelmolen gestaan. Verder was er nog de pelmolen van de familie Homan. Deze heeft gestaan op de plaats van de huidige berging voor boten en caravans. De pelmolen bewerkte de gerst tot gort en zorgde dat het duist (de doppen) werd verwijderd. Later is tussen deze beide molens nog de pelmolen van de familie Büchli gebouwd. De molenaarswoning (huisnummer 42) herinnert hier nog aan. Deze molen brandde in 1921 af. Geen spoor is er van deze molens overgebleven. Ook niet van de houtzaagmolen van de familie Nijland. Deze stond waar nu de voormalige gebouwen van het Waterschap Westerkwartier staan, aan het Niekerkerdiep. Van Enumatil tot het Noordhornertolhek stonden destijds acht molens. In de 19e eeuw was Briltil een bruisend buurtschap mede door het druk bevaren Hoendiep, de scheepswerf van Barkmeyer, de zuivelfabriek Lijempf en het waterschap Westerkwartier. Dit bezorgde Briltil ooit de naam van "Zaanstreek van het Noorden".

Het dorp Briltil, met circa 427 inwoners, beschikt over een goed geoutilleerde jacht- en passantenhaven aan het Hoendiep en het Niekerkerdiep. Briltil is een overnachtingshaven voor jachtschippers, die binnendoor via Friesland en Groningen naar Duitsland willen varen of het Lauwersmeer op willen. In de nabijheid van de jachthaven liggen een kleine campingvoorziening en een restaurant.
In 2002 vierde Briltil het 400-jarig bestaan.