Aduard
Aduard is bij uitstek een dorp met een roemrijke geschiedenis. Reeds in de
12e eeuw werd een beroemde abdij gesticht. Later (in 1280) volgde de bouw van
een grote abdijkerk. Het Sint Bernardusklooster van Aduard, gebouwd naar het
model van dat van Clairvaux in 
Champagne
(Frankrijk), kreeg bekendheid in heel West-Europa. Het waren de monniken van
Aduard die vanaf 1200 de polder Middag bedijkten. Dit gebeurde vanuit hun
kloosterboerderijen Aduardervoorwerk en Fransumervoorwerk. Bekende geleerden,
waaronder Wessel Gansfort, Rudolf Agricola en Alexander Hegius, hebben aan het
klooster gestudeerd. Het klooster werd in 1594 opgeheven. Aan het "Kaakheem", in
het centrum van het dorp, vindt u het overblijfsel van het Aduarder klooster: de
Abdijkerk, thans in gebruik als N.H. kerk. De Abdijkerk was eertijds de
ziekenzaal van het voormalige klooster. Vóór de Abdijkerk getuigen de fraai
gerestaureerde gebouwen rond het plein "Kaakheem" (= terechtstellingsplaats) van
dit verleden.
Aduard - de naam betekent oude wierde - is rijk aan monumenten: een 17e
eeuwse boogbrug (Steentil) met keermuren over het Aduarderdiep, een watermolen
(Eolus) uit 1821, oude kerken en bezienswaardige boerderijen. Uniek in het
landschap is het pittoreske - bovenop een wierde gelegen - middeleeuwse kerkje
in het kerkdorp Fransum, dat herinnert aan vroegere tijden. Het kerkje stamt uit
het begin van de 13e eeuw. Opvallend is zijn dakruiter (hersteld in 2003) en de
stenen preekstoel. Sinds 1909 is het kerkje als bedehuis niet meer in gebruik;
wel wordt het jaarlijks verhuurd aan verenigingen en genootschappen ten behoeve
van concerten en bijeenkomsten. Het werd in de jaren 1948-1950 en 1994-1995
grondig opgeknapt. In 1979 werden de kerk en het kerkhof in eigendom
overgedragen aan de Stichting Oude Groninger Kerken. Het kerkje wordt beheerd
door de in 1971 opgerichte "Vroedschap Fransum" (zie onder het dorp Den Ham). In
december 1999 werd een voor de dakruiter op de kerk geschikte luidklok van 450
kg opgehangen door Klokken- en Kunstgieterij Reiderland uit Beerta.
Het aanzien van
het dorp werd, behalve door de kerk, sterk bepaald door het "Huis te Aduard" dat
in de 17e eeuw is ontstaan. Er werd vooral in de eerste helft van de 18e eeuw
veel aan verfraaid. Van 1700 tot 1815 was de borg vrijwel voortdurend in het
bezit van de familie Lewe. De alleenheerschappij ging steeds over van vader op
zoon. Met de komst van de Fransen was het voorgoed afgelopen met de macht van de
jonkers. Een uitvloeisel daarvan was de afbraak van het "Huis te Aduard" in
1815. Het stond op de plaats waar tegenwoordig de Gereformeerde kerk staat. In
1843 werd de Friesestraatweg, de verbinding Groningen-Leeuwarden, aangelegd.
Voorts doorkruisen veel waterwegen het gebied: het Van Starkenborghkanaal, het
Reitdiep, het Hoendiep en het Aduarderdiep. Aduard is van een agrarisch dorp
steeds meer veranderd in een woondorp. Met circa 2.500 inwoners op slechts 8
kilometer van de stad Groningen is Aduard sterk op deze stad gericht. In 1992
vierde Aduard het 800-jarig bestaan.
Zie ook: www.aduard.com
