Historie

De gemeente Zuidhorn is een agrarische plattelandsgemeente, gelegen in de Zuidwesthoek van de provincie Groningen. Economisch-geografisch maakt zij deel uit van het Westerkwartier, 1 van de 3 kwartieren van de Groninger Ommelanden. De Ommelanden was tot 1789 de naam van de zelfstandige gewesten Westerkwartier, Hunsingo en Fivelingo in de provincie Groningen.

Herindeling 1990
De gemeente in de huidige vorm is ontstaan op 1 januari 1990 in het kader van de gemeentelijke herindeling door samenvoeging van de voormalige gemeenten Aduard, Grijpskerk, Oldehove en Zuidhorn. Op 17 september 1990 heeft koos de gemeenteraad Zuidhorn als naam voor de nieuwe gemeente.

Dynamische forenzengemeente
De gemeente Zuidhorn is tegenwoordig een dynamische forenzengemeente, grenzend aan het stedelijk knooppunt Groningen en de waterrijke provincie Friesland. Het karakter van de gemeente is te typeren als rustig, groen en landelijk. Dit karakter en de ligging nabij de universiteitsstad Groningen maken de gemeente voor veel forenzen tot een ideale woonomgeving.

Vroegere bewoners hebben uit economische motieven het landschap nogal veranderd. In het Zuidelijk Westerkwartier (gemeenten Grootegast, Leek en Marum) werden uitgestrekte en woeste veengronden afgegraven voor de winning van turf.

Zeekleigebied
De gemeente Zuidhorn, ligt in het Noordelijk Westerkwartier, een zeekleigebied. Het was een vlak gebied, op enkele kwelderruggen na. Door de lage ligging werd het gebied in het verleden meerdere keren door stormvloeden overspoeld. Om het land te beveiligen tegen de zee werden wierden opgeworpen.

Klooster Aduard invloed op bedijking
Later, toen er wat meer bestuurlijke eenheid was ontstaan, begon met met de aanleg van dijken. Het klooster van Aduard - en ook het klooster van Gerkesklooster in Friesland - hadden veel invloed op de bedijkingen. Een deel van de wierden is in de loop der jaren afgegraven vanwege de humusrijke grond, die goed voor bemesting kon worden gebruikt.

Eilanden Middag en Humsterland
Het noordelijk gedeelte van het Westerkwartier bestond vroeger uit de eilanden Middag en Humsterland. Door inpolderingen in de 14e en 15e eeuw kregen deze eilanden verbinding met het vasteland. De laatste inpolderingen in dit gebied vonden plaats in de 19e eeuw, toen onder meer een deel van het toenmalige Reitdiep werd afgesloten. Toen ontstond de huidige noordgrens van de gemeente. In 2005 is dit gebied aangemerkt als Nationaal Landschap Middag-Humsterland (website opent in nieuw venster).

Saaksum en Niehove zijn wierdedorpen en hebben hun oorspronkelijke karakter voor een groot deel behouden. Aduard - ontstaan rondom het gelijknamige klooster - en Oldehove zijn komdorpen. Grijpskerk en Den Horn zijn van oorsprong dijkdorpen. Niezijl, Kommerzijl, Lauwerzijl, Visvliet en Pieterzijl zijn zogenaamde kruisdorpen, in dit geval ontstaan rondom sluizen (vroeger "zijlen" genoemd).

Zuidhorn en Noordhorn zijn zogeheten wegdorpen en liggen op een noord-zuid lopende zandrug. Tenslotte zijn er nog Briltil en Den Ham. Briltil ontstond rondom een brug (een 'til' over het Hoendiep. Den Ham heeft niet direct een duidelijk herkenbare vorm. De naam is wel te herleiden en slaat op een afgeperkt of omheind stuk land.

Meer informatie per dorp vindt u op de pagina alle dorpen op een rij.

Op de grens van zand en klei vestigden zich boeren, die de zandruggen vanwege hun structuur en ligging boven de zeespiegel vooral gebruikten voor akkerbouw en tuinbouw. De lager gelegen gronden deden dienst als weiland. De kern Zuidhorn was daardoor al van oudsher een vrij welvarende agrarische gemeenschap. De vele oude kerken en historische gebouwen in en buiten de dorpen getuigen dan ook van een ver en rijk verleden.