Briltil is kort voor 1600 ontstaan. De naam Bril is ontleend aan landerijen, gelegen ten noorden van het Niekerkerdiep. Als een dorpsnaam op til eindigt is er vroeger in die plaats een ophaalbrug geweest. De brug over het Hoendiep is er nog steeds, de huidige brug dateert uit 1985. Beeldmateriaal van Briltil vindt u op www.zuidhorninbeeld.nl.

Hoendiep

De naam Hoendiep is waarschijnlijk ontleend aan het weidegebied De Hoen, direct buiten de stad Groningen. Ook de Galanden, de Noord- en Zuidhorner Ga werden De Hoen genoemd. In de jaren 1654-1657 liet de provincie Groningen het Hoendiep graven van de stad Groningen naar Stroobos (nabij Gerkesklooster in Friesland). Daarbij werd gebruik gemaakt van gedeelten van het omstreeks 1575 door Caspar de Robles voor militaire doeleinden gegraven kanaaltje. In het gedeelte van Groningen naar Stroobos werden vier (schut)sluizen gebouwd en naast het kanaal werd een trekweg aangelegd die later met puin werd verhard.

Molens

In 1828 stonden er aan het Hoendiep tegenover de voormalige melkfabriek te Briltil twee molens. De oliemolen stond naast de boerderij van de familie Rosema, nu huisnummer 46, en werd gebruikt voor het persen van olie uit kool- en raapzaad. Deze olie werd zowel voor consumptie als brandstof gebruikt. De molen brandde in 1840 af. Later heeft op dezelfde plek van 1845 tot 1896 (gesloopt) een pelmolen gestaan. Verder was er nog de pelmolen van de familie Homan. Deze heeft gestaan op de plaats van de huidige berging voor boten en caravans. De pelmolen bewerkte de gerst tot gort en zorgde dat het duist (de doppen) werd verwijderd. Later is tussen deze beide molens nog de pelmolen van de familie Büchli gebouwd. De molenaarswoning (huisnummer 42) herinnert hier nog aan. Deze molen brandde in 1921 af. Geen spoor is er van deze molens overgebleven. Ook niet van de houtzaagmolen van de familie Nijland. Deze stond waar nu de voormalige gebouwen van het Waterschap Westerkwartier staan, aan het Niekerkerdiep. Van Enumatil tot het Noordhornertolhek stonden destijds acht molens.

Zaanstreek van het Noorden

In de 19de eeuw was Briltil een bruisende buurtschap mede door het drukbevaren Hoendiep, de scheepswerf van Barkmeyer, de molens, de zuivelfabriek Lijempf (afgebroken in 2002) en het waterschap Westerkwartier. Dit bezorgde Briltil ooit de naam van Zaanstreek van het Noorden.

Jachthaven

Het dorp Briltil heeft een goed geoutilleerde jacht- en passantenhaven aan het Hoendiep en het Niekerkerdiep. Briltil is een overnachtingshaven voor jachtschippers die via Friesland en Groningen naar Duitsland willen varen of het Lauwersmeer op willen. Vlakbij de jachthaven ligt een kleine camping en een restaurant.

In 2002 vierde Briltil het 400-jarig bestaan.