De naam Aduard betekent oude wierde. Aduard is een dorp met een roemrijke geschiedenis. In de 12e eeuw werd een beroemde abdij gesticht. In 1280 volgde de bouw van een grote abdijkerk. Het Sint Bernardusklooster van Aduard, nagebouwd naar het model van Clairvaux in het Franse Champagne, kreeg bekendheid in heel West-Europa.

Maandelijks brengt een aantal vrijwilligers het dorpsblad De Heemkakel uit in de voormalige gemeente Aduard: in Aduard, Den Ham en Den Horn.

Het waren de monniken van Aduard die vanaf 1200 de polder Middag bedijkten. Dit gebeurde vanuit hun kloosterboerderijen Aduardervoorwerk en Fransumervoorwerk. Bekende geleerden, waaronder Wessel Gansfort, Rudolf Agricola en Alexander Hegius, studeerden aan het klooster. Het klooster werd in 1594 opgeheven.

In het centrum van het dorp staat aan het plein Kaakheem het overblijfsel van het Aduarder klooster: de Abdijkerk, tegenwoordig in gebruik als N.H. kerk. De Abdijkerk was de ziekenzaal van het voormalige klooster. Kaakheem betekent terechtstellingsplaats.

Aduard is rijk aan monumenten: een 17e eeuwse boogbrug (Steentil) met keermuren over het Aduarderdiep, een watermolen (Eolus) uit 1821, oude kerken en bezienswaardige boerderijen.

Uniek in het landschap is het pittoreske middeleeuwse kerkje in het kerkdorp Fransum, dat stamt uit het begin van de 13e eeuw. Opvallend is zijn dakruiter (hersteld in 2003) en de stenen preekstoel. Sinds 1909 is het kerkje niet meer als kerk in gebruik; wel wordt het jaarlijks verhuurd aan verenigingen en genootschappen voor concerten en bijeenkomsten. Het werd in de jaren 1948-1950 en 1994-1995 grondig opgeknapt. In 1979 werden de kerk en het kerkhof in eigendom overgedragen aan de Stichting Oude Groninger Kerken.

Het aanzien van het dorp werd, behalve door de kerk, sterk bepaald door het “Huis te Aduard” dat in de 17e eeuw is ontstaan. Er werd vooral in de eerste helft van de 18e eeuw veel aan verfraaid. Van 1700 tot 1815 was de borg vrijwel voortdurend in het bezit van de familie Lewe. De alleenheerschappij ging steeds over van vader op zoon. Met de komst van de Fransen was het afgelopen met de macht van de jonkers. Een uitvloeisel daarvan was de afbraak van het “Huis te Aduard” in 1815. Het stond op de plaats waar tegenwoordig de Gereformeerde kerk staat.

In 1843 werd de Friesestraatweg, de verbinding Groningen-Leeuwarden, aangelegd. Ook doorkruisen veel waterwegen het gebied: het Van Starkenborghkanaal, het Reitdiep, het Hoendiep en het Aduarderdiep.